Bu gündəmdə isə İsrail-HƏMAS müharibəsindən başqa, dərin siyasi nəticələrə səbəb ola biləcək ən azı yeni istiləşmə meylləri var. Cəmi bir neçə ay əvvəl dünyada baş verən ən əlamətdar hadisələrdən biri Çinin himayəsi ilə başlayan İran-Səudiyyə münasibətlərinin tənzimlənməsi prosesi oldu, tərəflər səfirliklər açmaq qərarına gəldilər və qarşılıqlı səfərlərə başladılar.

Bu gün isə regionda bu reallığı təhlükə altına ala və yeni gərginliklərə səbəb ola biləcək hadisələr cərəyan edir. Hər halda bu risklər Səudiyyə Ərəbistanı ilə Yəmən sərhədində silahlı qarşıdurma baş verməsindən və husilərin 4 Səudiyyə əsgərini öldürməsindən sonra yaranıb. Beynəlxalq mətbuatın yaydığı məlumata görə, Səudiyyə Ərəbistanı ordusu yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilib.

Bu yaxınlarda Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə naziri Vaşinqtona gedib. Məlum olduğu kimi, husilər İranın dəstəyindən bəhrələnir, buna görə də Səudiyyə Ərəbistanı ilə gərginlik artarsa, tənzimlənən İran-Səudiyyə münasibətlərinin pozulması təhlükəsi artacaq. Bu nəinki İran üçün problem ola bilər, həm də ümumilikdə Çinin qurduğu və ya qurulan böyük regional oyuna xələl gətirə bilər. Bu böyük regional oyun məsələsində İran-Səudiyyə münasibətləri şübhəsiz ki, əsas şərtlərdən biri olacaq.

Digər məsələ ərəb dünyası münasibətlərinin tənzimlənməsidir ki, bu da Qətərə qarşı boykotun aradan qaldırılması və birgə işlərin bərpası ilə özünü göstərdi, həmçinin bu çərçivədə Səudiyyə Ərəbistanında Çin və ərəb dünyası dövlətlərinin assambleyası keçirildi. Təbii ki, həm Qətər, həm də Türkiyə ilə İranın Yaxın Şərq regionu ilə bağlı kifayət qədər geniş gündəliyi var. Lakin məhz Səudiyyə Ərəbistanının mümkün “düyünü” halında Yəmən husiləri ilə münaqişə genişlənməyə və dərinləşməyə davam edərsə, həm Ankara, həm də Doha, şübhəsiz ki, bu sırada ən əhəmiyyətli subyektlər olacaq.

Husilər Fələstini dəstəklədiklərini açıqlayıblar. Səudiyyə Ərəbistanı da Fələstini dəstəkləyir, lakin eyni zamanda, Ər-Riyad, yəqin ki, İsrail və ABŞ ilə qarşıdurma yaradacaq mövqeyə gəlməkdə maraqlı deyil. Lakin digər tərəfdən, Ər-Riyad çətin ki, İranla yeni qarşıdurma perspektivi ilə kifayətlənsin.

Bütün hallarda bu hal həmçinin sübut edir ki, İsrail-HƏMAS formatında gedən müharibə praktiki olaraq Böyük Yaxın Şərq regionunda tektonik hərəkətlərin “aysberqin görünən hissəsi”dir və ümumilikdə Cənubi Qafqazın görünməyən hissəni diqqət mərkəzində saxlamasına böyük ehtiyacı var.

Asif Cəfərov
Ordu.az